Telehandler kiralarken en sık yaşanan hayal kırıklığı şudur: müşteri "4 ton kapasiteli" diye duyduğu makineden 4 tonu en üst noktaya çıkarmasını bekler. Makine çıkarmaz. Sebebi arıza değil, fizik.
Kapasite sabit bir sayı değildir
Bir telehandlerin kataloğunda yazan maksimum kapasite, bom tamamen içerideyken ve alçaktayken geçerli olan değerdir. Bom uzadıkça yük, makinenin devrilme ekseninden uzaklaşır ve aynı ağırlık çok daha büyük bir devirme momenti yaratır.
Buna yük diyagramı (load chart) denir ve her makinenin kabininde bulunması zorunludur.
Makinemizin yaklaşık değerleri
18/40 manitomuz için yükseklik–kapasite ilişkisi kabaca şöyle işler:
| Çalışma yüksekliği | Güvenli yük (≈) | Pratik karşılığı |
|---|---|---|
| 4 m | 4.000 kg | Tam kapasite — yerden yüklemeye yakın |
| 8 m | 3.200 kg | 2–3. kat, ağır palet rahat |
| 11 m | 2.500 kg | 3–4. kat, iki palet tuğla |
| 14 m | 1.900 kg | 5. kat, tek palet rahat |
| 16 m | 1.500 kg | Cephe seviyesi |
| 17,5 m | 1.200 kg | Maksimum erişim — yük hafifletilmeli |
Bu değerler yaklaşıktır ve ataşmana göre değişir; kesin değer kabindeki diyagramdan okunur.
Uzanma mesafesi ikinci değişken
Yükseklik tek başına yetmez. Bomu ileri uzattığınızda da kapasite düşer. Makinemiz 13,35 metre ileri uzanabilir ama o mesafede güvenli yük yaklaşık 900 kg’a iner.
Pratikte şu iki senaryo çok farklıdır:
- Bina dibindesiniz: bom neredeyse dikey, kapasite yüksek.
- Bahçe/hendek yüzünden 10 m geridesiniz: bom eğik, aynı yükseklik için kapasite belirgin düşük.
Bu neden sizi ilgilendiriyor?
Çünkü teklif isterken sorduğumuz iki soru — "yük kaç kilo?" ve "kaç metreye çıkacak?" — kibarlık değil, hesap. İkisini birlikte bilmeden hiçbir telehandler firması size dürüst bir cevap veremez.
Bir palet tuğla ≈ 1.000–1.400 kg. Bir palet şap torbası ≈ 1.000–1.500 kg. Yani standart bir palet, makinemizin 15–16 metreye kadar rahat çıkardığı aralıkta kalır.
Sınırda kalan işler
Hesap sınırda çıkıyorsa üç çözüm var: yükü ikiye bölmek, makineyi bina dibine daha çok yaklaştırmak, ya da farklı bir ekipmana geçmek. Üçüncüsü gerekiyorsa bunu size sahaya gelmeden söylüyoruz.